جلسه بزرگداشت حاج قربان سلیمانی

با اجرای علیرضا سلیمانی و حضور اساتید برجسته موسیقی ایران

ساعت 10 صبح - جمعه 24 خرداد 87 فرهنگستان هنر مجموعه فرهنگی هنری آسمان انتهای زعفرانیه

دو دیده بینای بی منت خردسالی را تصور کنید که نیک می بیند نظام بی نظام موسیقی ما را :

بزرگانی را که در قاب عکس ها آرام خفته اند، حصار هایی شکسته و آتشی فراگیر خانمان اهل هنر سوخته ! جوانانی هراسان ز هر سو گریخته بر بخت بد خویش گریسته، عشق در دل مانده یار از دست رفته ، کوله بار انگیزه بر دوش گرفته، ز هر جا شتابان ، عصیان پیشه با جمع طراران افسار گسیخته و هنر فروشان بی هنر در ستیزه ! گویی عده ای موزه ها غارت می کنند، گوهری از انگشتان پیکر برخی خفتگان بر بستر اخلاق می زنند و پیشگام جمعیت هراسان در حال گریز کوس رسوایی سر می دهند "آی دزد آی دزد"  

در این تصویر مغشوش چه جذبه ای برای تازه واردان این سرا دارید ؟! به آنها بگوییم در هشت بهشت آمده اید ولی ویرانه ی  کدام خرابه می بینید ؟ این نا کجا آباد کی آباد شد و ویرانه کی بنیاد کردند ؟! گوهری از انگشتان ما کی ربوده شد ؟! ما خفتگان از خود بدور اجنبی پرست کی حکمرانی دشمن بر خود روا داشتیم ؟ این کدخدای ده نشناس کی عروس این خانواده برکت داد؟! گذشتگان را چگونه پاسخگو باشیم ؟! بگوییم با حاصل عمر شما چه کرده ایم ؟! گوهری امانت گرفته چگونه بر باد داده ایم ؟! در مقابل کوه خضوع ایستاده فریاد بزنیم که بر سر بت شدن در این ناکجا و سلطه بر این هیچ جا چگونه برادر کشی می کنیم ؟! و به فرداییان چه داریم بگوییم ؟! بگوییم دیر رسیده اید و ما هرچه از پدران داشته اید که قرار بود به شما برسد یا سوزاندیم تا در سرمای دشت رکود گرم شویم ؟ یا به عوام فریبی خشت کرده و کاخ هایی بنا کردیم که دزد یارای از دیوار آن بالا رفتن ندارد و دری به روی شاگردی نیز هم !

کیست که نداند موسیقی ما از راه دوری آمده ؟ این خسته آب می خواهد ، شنونده و مخاطب خوب طلب می کند ! برای اهلش خواستار حرمت است ! احتراماتش را عاجزانه خواهان است ! 

مال و مکنت و رزق و روزی گزاف و زرق و برق بس نیست !؟ شاگردان متعصب و قداره کشانی که دوشادوش  شما ره پول می پیمایند چشمانتان پر نکرده ؟ به اسم نوآوری هر بی مایه ای منتشر کرده اید، دلالی ساز پیشه کردید، بر قدیم و جدید موسیقی ما تاختید ، شاگرد بر خط تولید نهاده استاد تولید کردید !

گفتید ما مولانا ، مولانا کرده ایم ! تحریر ریتمیک ابداع نمودید ! نام و نشان قدما را سد استاد شدن دانستید، موسیقی ما با غیر تلفیق کردید ، عزم راسخ در فروش ساز های بدلی امثال ناظمی کردید، سر و دست تکان داده با زلف هایی آشفته نام عرفان نیز فروختید . اخیراً تعالی و تحول موسیقی را منحصر به نوازنده دانستید !!! گفتید ما هیچ وقت معلم و استاد و آموزگار به خود ندیده ایم آیا جز این است که کیمیا به حماقت خاک می کنید ؟! آیا اگر به بزرگی در رسانه ای تند بگویید بر کرسی وی نشسته اید ؟!

جوانان موسیقی باید هوشیار باشند ! امروز جز تربیت شنونده خوب و منصف و هواخواه صادق هیچ نمی خواهیم و راهی نداریم. به این به اصطلاح بزرگان موسیقی دل نبندید . بر سر نام های ایشان دعوا نکنید . خانه تاراج می رود و اینان نشسته اند . این ها پیشوایانی نیستند که دل به آنها خوش کنیم، با دوستان کهنه خویش چنین سخن می گویند . وقتی اهالی موسیقی چنین رفتار می کنند از وزارت ارشاد و صدا و سیما هیچ توقعی نیست.  آنها دوست دارند پشت گلدون ساز بزنند و ما می خواهیم نوای این موسیقی در کوی و برزن شنیده شود. خرد بت ستیز است و موسیقی ایرانی خرد پیشه. ادبیات کهن ایران خاشع و متواضع می سازد نه این که می بینید .

موسیقی ازآن ملت است در دست عده ای عاریه نه ابزاری برای خودستایی و کسب درآمد .

اخلاق گذشتگان به یاد آورید . حرمت و حریم نگه دارید و به ریش و موی سپید برخی احترام گذاشته سالها فعالیت هنری آنها را دریابید. بنا نیست به بنای پخته موسیقی سنتی ایران هر نا اهل وارد شود . قرار نیست هر اهل موسیقی 50 سال آفرینش هنری داشته باشد. مگر می توانید هر روز عالی قاپو بسازید ؟! ولی می توانید تیشه به ریشه نقش رستم بزنید ! شما مخاطبان سایت های اینترنتی فراموش کرده اید که فارسی تکلم می کنید ؟! ادب کجا فروخته اید ؟! جواب کودکی که فضای موسیقی ما را از دور می بیند چه دارید بدهید ؟ چرا دائم بر سر نام ها در ستیزید ؟! آیا به این فکر کرده اید که مهم نیست گربه سیاه است یا سفید ! مهم این است که موش را می گیرد یا نه !؟؟! بار ها مشاهده می شود که مخاطبین امروز سیاه مشق حتی متن را نمی خوانند فقط فحاشی می کنند، برچسب می زنند و گروه گروه همه را از هم متمایز می کنند ! گویی با صداقت و راستی مشکل دارند ! هر پیشه ای سنگ محکی دارد ! محک و معیار سنجش گم کرده اید ! میدان موسیقی ما تبدیل به کارزاری است که هیچ کس در آن امان ندارد مگر هیچ کس ! سنگ های دستتان بر زمین گذاشته ساز و قلم به دست بگیرید از زیبایی های این موسیقی بگویید و با مخاطب خوبی بودن بزرگان این موسیقی را تشویق کنید تا مانند دهه 50 و 60 باشند . و فراموش نکنید سیاست های موجود برای نابودی این موسیقی با اختلافاتی این چنین زنده و پویا هستند و گویی ما کد خدای ده نشناس فراموش کرده به تیغ بر سینه ریش سفیدان شهرمان می کشیم.

پس از علم شنگه نامه بهمن رجبي اين مصاحبه شايد در شناساندن وي به برخي و روشن كردن ذهن برخي ديگر كارساز باشد .

http://www.artmusic.ir/News/show.asp?Id=12727

http://www.tehranemrooz.ir/v2/Default_view.asp?NewsId=18525

توجه : دوستان اگر نظري يا مطلبي براي من دارند مي توانند mail کنند . چون با احترام به مخاطبین خردمدار سیاه مشق کامنت ها را نمی بندم ولی وقتم را نیز برای پاسخ دادن به نظریات عموم در کامنت ها تلف نمی کنم چون سایت های موسیقی تبدیل به پیاده رو های عمومی جنوب شهر و کامنت ها محل افاضاتی با لحن برازنده معروفه های شهر شده است. نمونه اش هم در پست ساخته فاخر جناب مجید کیانی می بینیم که من به نمایندگی از نویسندگان سیاه مشق از مخاطبین جدی و پایبند به حداقل اصول روابط انسانی و اجتماعی سیاه مشق بابت وجود هرزه گردهای اینترنتی و امکان بیان افاضات ایشان عذرخواهی می کنم .

البته با تماسي كه لحظاتي پيش با بيمارستان طالقاني گرفتم خوشبختانه ايشان از بيمارستان مرخص شدند .

سلامتي وي مسلما آرزوي حق شناسان اهل هنر موسيقي ايراني است . ما نيز سلامت وي را از خداوند منان خواستاريم ...

http://www.artmusic.ir/News/Show.asp?Id=12334

مدت هاست که خبري از ساخته شدن آثار ماندگار در موسيقي ما نيست ! موسيقي سنتي ما امروز در خانه خويش محجور و بي سرپرست مانده ! قوت و قدمت و اصالت پايه هايي است که منجر به حفظ اين موسيقي شده است .

رسانه ها جملگي کمر به قتل موسيقي هنري ما بسته اند ! شرايط و اتفاقات چند سال اخير را که بازنگري کنيم نه تنها به اين نتيجه نمي رسيم که اشتباهات مسئولين خادم حوزه هنر موجب اين آشفتگي است، بلکه به عکس ! نتيجه مي گيريم که موسيقي سنتي ما به عمد خاکستر نشين شده است !

صدا و سيما به عنوان فراگير ترين و رساترين رسانه ملي در تمام اين سال ها در دست نا اهلان ناکارداني بود که در جهت منافع شخصي ، فاحشگي هنر را از هنر بيگانه استمداد کردند و در اين راستا شغل شريفي داشتند !

تحميق خلق و به ابتذال کشيدن هنر ساليان دور اين مرز و بوم و کمک به شيوع سطحي نگري در ميان مردم خيانتي است جبران ناپذير ! نسل متخصص موسيقي سنتي ما که در مرکز حفظ و اشاعه و دانشکده هنرهاي زيبا با هزينه فراوان زماني و  انساني و مالي تربيت شده بودند  اوج سال هاي فعاليت هنري خود را در دوران هنر ستيزي گذراندند !

نهان گشت کردار فرزانگان    پراگنده شد کام ديوانگان
هنر خوار شد جادويي ارجمند    نهان راستي آشکارا گزند
شده بر بدي دست ديوان دراز    به نيکي نرفتي سخن جز به راز

هنر ستيزي دولت مردان از منصوبين آنها آشکار است ! هنر مندان طراز اول کشور نيز با اختلافات شخصي بر مشکلات اين آشوب کده افزودند . نام ها در موسيقي ما تبديل به بت هاي عظيمي شدند که کنار هم ديدن آنها در صحنه ، ديگر دست يافتني نمي نمود . در اين بين بي مايگاني که علاج درد نان خود را در بي هنري خويش مي ديدند با توجه به سليقه هنري تحليل رفته اجتماع و مسئولين نظام موسيقي نام هايي براي خود دست و پا کردند که بي آبرويي نظام امروز موسيقي ايران را امروز با افتخار يدک مي کشند ! آنان که تحرير ريتميک ابداع نموده اند ، مولانا را مولانا کرده اند و بعد از معرفي تنبور امروز  ديوان را به موسيقي ما هديه مي کنند ! آنان که قوت موسيقي قدما ، سد راه استاد تلقي شدنشان بود و حرمت پيشکسوتان را مانع بت شدن مي ديدند ! آنان که با موسيقي تلفيقي به عرش مي روند و اساتيدي ! که در عمل جز دلالي ساز کار ديگري اين روز ها نمي کنند ! آنان که عزمي راسخ ! در فروش سازهاي بدلي ناظمي به قيمت گزاف دارند ! آنها که سرهاشان قبل از مضراب هايشان به رقص در مي آيد و اساتيد والا مقامي که در تلويزيون جمهوري اسلامي پشت گلدون ساز مي زنند ! معلم نام هايي که موسيقي ما را مانند شمعي سوزان وسيله گرمي محفل عياشي قرار دادند ! کساني که با انتقاد هاي  تند و بي پاييه سعي در منزوي کردن خادمين موسيقي کشور دارند و بقاي خويش را در بدنامي گذشتگان مي دانند  !  و مسير تبليغ خويش را گلاويز شدن يک طرفه !! در رسانه ها مي دانند  . آنان که کيميا را به حماقت خاک کنند و آنان که معتقدند هيچ وقت استادي به خود نديده اند !

امروز شايد تنها اميد تلاش در جهت شناساندن ظرفيت هاي اين موسيقي باشد !

موسيقي ما امروز در کلبه خويش تنها تر از هر وقت ديگريست ...

اصالت را امروز ارزشي نيست !

صداقت را مجالي

تمناي رجالي

در باغ گشايي

که در محفل انسي

زنند ساز اصيلي

که بي مايه فروشان

روند از کلبه ما

روند از کوچه بازار

که ايران سرزميني 

نداي نغمه اي خوش

ببيند سوي خود باز !

مرا عاشقی شیدا ، فارغ از دنیا
تو کردی ، تو کردی
مرا عاقبت رسوا ، مست و بی پروا
تو کر دی ، تو کردی

نداند کس جانا چه کردی
چه ها کردی با ما چه کردی ؟

دو چشمم را دریا ، دُرافشان
گوهرزا تو کردی ، تو کردی

روان از چشم ما گهرها
دریاها ، تو کردی ، تو کردی

نه یک دم از جورت فغان کردم
نه دستی سوی آسمان کردم

منم اکنون چون خاک راهی
غباری در شام سیاهی

اگر مهری رخشد تو آن مهری
اگر ماهی تابد ، تو آن ماهی

اگر هستی پاید ، تو هستی
اگربودی باید ، تو بودی

بی لطف و صفا
باشد به خدا

بی تو هستی ها

از دیدارت ، از رخسارت
ای جان بینم ، سرمستی ها

شمیم روح افزایی ،
مُشکی ، عودی

منیر بزم آرایی ،
چنگی ، رودی
چنگی ، رودی

شنیدن تصنیف با صدای استاد شجریان(اجرا در جشن خانه سینما)

انجمن اسلامی دانشگاه صنعت آب و برق(شهید عباسپور) برگزار می‌کند:

"بررسی جامعه‌شناسانه و طنز آمیز حکومت ِ رابطه بر ضابطه در نظام موسیقی ایران"

تنبک نواز و سخنور: بهمن رجبی

زمان: ساعت 18 دوشنبه بیست و پنجم اردیبهشت هشتادو پنج

همایش برای عموم آزاد بوده و نیازی به تهیه بلیط نیست. در ضمن برای دیدن آدرس دقیق‌تر این بهشت گمشده روی لینک زیر کلیک کنید.

دانشگاه صنعت آب و برق

دوستان سیاه مشق که می خواستند فردا قراری بگذاریم با صلاح دید امید عزیز برنامه فردا را در صورت امکان شرکت کنید بعد قرار ملاقاتی از طرف بچه های سیاه مشق با ایشان می گذاریم .

دهه 30 را به خاطر آوريد . شايد ما نبوديم ولي تاريخ فراموش کردني نيست . موسيقي ايراني در دو دستگي سنت و بي راهه پيچ خطرناکي را در تاريخ خود طي مي کرده است که نسبتا سلامت از آن گذشته است. در آن سالها نيز مانند اين سالها و سال هاي آينده روابط و سليقه هاي شخصي دستي کارا در مطرح شدن يا نشدن سبک هاي هنري داشته اند . شايد سخت تر از امروز .

امروز هر کسي و هر جواني به حال با چند نرم افزار کليپ درست مي کند ، روي سي دي مي آورد و پخش مي کند اما به ياد بياوريد که در گذشته اي نه چندان دور تکثير آثار هنري هزينه هاي گزافي به همراه داشته است مخصوصا در تبليغ يک ايده نو .

شايد بتوان اين طور تعبير کرد که 100 سال طول کشيد تا مديايي ارزان در دسترس هنردوستان قرار گيرد که آثار صوتي و تصويري را به راحتي تکثير و پخش کنند . از زمان صفحه و ريل تا فلش کارت هاي 100 گيگابايتي امروز.

اين تنها عاملي نيست که امروز سليقه هاي گوناگون اجازه عرض اندام پيدا مي کنند . حرمت ها هم شکسته شده است . روزي در اين مملکت شايد رديف و آموزش موسيقيايي با حرمت خويش اصالت موسيقي ايران را حفظ مي کرد . حسن اين سيستم اين بود که شما واژگان غريبي همچون تحرير ريتميک و ... را نمي شنيديد . لقب استاد حرمتي داشت که مردم جايگاه هاي هنري را با آن تعيين مي کردند .

هر کسي خود به خود اجازه تدريس آثار ديگري را به خود نمي داد و ريش سفيدان موسيقي ايراني حرمت داشتند در نتيجه برايند آموزشي موفق تر از امروز بوده است .

اما در هر زمان معرفي ساختاري نو با مشکل مواجه بوده است . بهمن رجبي در موسيقي ايران تاوان ساختار شکني را داده است .

يعني در روزگاري که راديو تلويزيون و حتي کلاسها و... بر اساس رابطه هاي شخصي بوده است و ضمنا مانند امروز امکان فعاليت هاي شخصي و تکثير کارها و .. هم نبوده است وي با درک بالا از ريتم و شناخت و تکنيک بالاي تنبک هنر تنبک نوازي را بسيار دگرگون کرده است .

تدوين کتاب آموزشي وي که به جرعت تنها کتابي است که روند آموزشي منسجم و مرتب و هدف مند دارد ، تفکر وي نسبت به همراهي هر ساز ، نسبت به بعد تکنوازي و گروه نوازي ، و تفکري اجتماعي تر و نگاهي نافذ ترنسبت به محيط که يک نوازنده صرفا بايد داشته باشد وي را در موسيقي ايراني در جايگاه خاصي قرار مي دهد .

امروز در ايران بدون شک کسي نيست که شبيه وي ساز نزند . و بدون شک او بي مانند ساز مي زند . يعني حتي سبک هاي هم دوره وي به مرور زمان از نظر دست گرفتن ساز تکنوازي همراهي با سازهاي ديگر تا حدي شبيه به چيزي شده اند که وي سال 36 به بعد به آن معتقد بوده و اجرا مي کرده است .

همه تنبک نوازان معاصر وي و بعد از وي جملات وي را نا خود آگاه و خودآگاه استفاده کرده اند با اين تفاوت که اخلاقيات بهمن رجبي باعث شد تا ساليان دراز هر قطعه اي که نواخت را معرفي کند که از کجا آمده از کجا الهام گرفته شده مثلا دو ميزان اولش از کيست و ... ولي نسل بعدي حتي منکر حضور پرقدرت مکتب وي در صحنه موسيقي ايراني شد .

نقش قطعات وي که سالها پيش ساخته شده است در تکنوازي هاي امروز تنبک نوازان گاهي بيشتر از حضور خود تنبک نواز روي صحنه است با اين تفاوت که او هميشه در مورد حسين تهراني گفته است :بلبل از فيض تو آموخت سخن  و اينکه اگر آن پير مرد نبود ما هم نبوديم ....

آيا نسل بعدي اين کار را کرده است ؟

اصلا امروز مد موسيقي ايراني از زير بته بار آمدنست ...عده زيادي مشکل غريبي با استاد معلم مربي يا پيشکسوت دارند و معتقدند که خودشان مادر زادي تکنيک و علم و سليقه موسيقيايي پيدا کرده اند . خوشبختانه در تاريخ هنر اين گونه عقايد محکوم به مرگ اند . چرا خوشبختانه چون اين عقيده باعث غرور و تکبر مي شود و اين در کارها منعکس است اکثر کساني که اين گونه تبليغ مي کنند شاگردان مطرحي هم ندارند . شاخه هنري بايد بتواند رشد کند و شاگرد تربيت کند و راهي فراسوي آيندگان بگذارند و گرنه بنده بسيار خوب تار بزنم ولي هيچ شاگردي نداشته باشم اين تفکر محکوم به مرگ است .

براي ارزش شناسي هر اثر هنري پارامتر هاي گوناگوني دخيل است :

نظم و هارموني قطعه ، تکنيک ، گوش نوازي ، نوآوري و آينده دار بودن از پارامتر هاي فراموش شده امروزند . يعني فقط هر چيزي را تند بزنيد، تبريک مي گويم شما تنبک نواز شده ايد .

امروز در موسيقي ما فراموش شده است که بهمن رجبي جوان نوآوري که بدعتي گذاشته باشد نيست . اصلا سبک وي ديگر سبک نويي نيست ! سبک هاي جديدي نه به آن قدرت بلکه پس از آن آمده اند که دارند در امتحان سخت تاريخ هنر تکاپو مي کنند که باقي بمانند . زمان ثابت مي کند که اين ها ماندني اند يا مي روند .

دوستان امروز بهمن رجبي 66 ساله است و پس 30 سال از انتشار کتاب پژوهشي وي هنوز تنبک نوزان بسياري آن را نخوانده اند . بسياري از کساني که وي را متهم به مواردي مي کنند حتي يک قطعه از وي نشنيده اند . عزيزي به شاگردان خود گفته بود بهمن رجبي چيزهايي که نوشته خودش اجرا نمي کرده بعد ها ما زديم! ديگري گفته بود او مرده! مگر او چه کاري کرده و .. هم که زياد مي گويند .

خوشبختانه پس از 38 سال سخنراني و کپي کارها و نوشته امرو تنبک نوازان زيادي چه شاگرد وي بوده  اند چه نه سعي مي کنند مانند او ساز بزنند اما اگر واقع بينانه ببينيم هنوز ريز هاي وي رنگ ديگري دارد . هنوز کسي را نمي توانيم متصور باشيم تا با يک ارکستر 80 نفري يک تنه روي سمفوني نايت موتسارت تنبک بزند و دست اندکاران موسيقي کلاسيک در تعجب بمانند که به غير از بابا کرم مگر چيز ديگري هم با تنبک مي توان زد ؟؟

فراموش کردن وزنه اي اين چنيني در موسيقي ايراني امر غير ممکني است .

بعد ديگري که در شخصيت وي بسيار قابل تامل است  بعد زيبا شناسي و جامعه شناسي وي و نگاه به محيط پيرامون است . 6 سال براي يک جمله از جامعه اي که سراسر تضاد و مقاومت نسبت به يک تفکر انساني است دور ماندن و برگشتن و کار کردن را شما چگونه تلقي مي کنيد ؟

سالهاي بدون وقفه تدريس بدون نگاه صرف مادي ، تاليف کتاب و سخنراني در راستاي روشن کردن ذهن مردم نسبت به وقايع اطراف از ويژگي هاي بزرگ اين آزاد مرد است . مقاومت وي مثال زدني است . سخنراني او در فرهنگسراي بهمن سال 73 براي همه هنردوستان همه رشته ها از لحاظ بعد جامعه شناسي و زيبا شناسي حائظ اهميت و جذاب است .

خوشبختانه وي در 66 سالگي هنوز ثابت قدم پر انرژي خلاق و جدي است و در مسير خود با احدي شوخي ندارد.برخي اورا به تکرار متهم مي کنند مرا ياد خبرنگاري مي اندازند که از بهرام بيضايي گله کرده بود چرا سوژه هاي کارهايتان گاهي تکراري است و وي گفته بود تا موقعي که اين آرمان ها تحقق نيابند و خوسته ام براورده نشود من در همين مسير مي نويسم ! رجبي از حکومت رابطه بر ضابطه از زيباشناسي از دست هاي رسانه ها و غيرو و غيره شکايت داشته خوب هنوز هم دارد پس مسير خود را به حق ادامه خواهد داد .

چيزي که مرا به اعتقاداتم در باره او مطمئن تر مي کند اين است که تکثير کارهايش و سخنراني هاي اخير با وجود واقع بيني که نظام موسيقي ما آن را بر نمي تابد و لحن تندش او را مقبول تر از پيش در جامعه موسيقي ايران و در بين هنرجويان مي بينيم و اين يعني رشد فکري جامعه نسبت به هنر که بخشي از تلاشهاي بهمن رجبي به همين منظور بوده ، او که بارها گفته : حجرالاسود من روشني ذهن شما

اين روزها به دليل نزديک بودن سخنراني وي در دانشگاه عباسپور در 25 ارديبهشت از وي بيشتر ياد خواهيم کرد . در ضمن از نظرات و نوشته هاي شما در اين رابطه استقبال خواهيم کرد .

اجراي قطعه اي قديمي در شيراز 1384

وی در مورد این قطعه توضیح می دهد که برداشتی از دو میزان ناصر فرهنگ فر است.

کلیپ فلش این تصنیف را از سایت ایران کلیپ می توانید مشاهده کنید

اکثر هنرمندان گرامي موسيقي که ريشه هاي موسيقي سنتي ايران را به خوبي درک کرده اند و توانسته اند ضمن بهره بردن از آثار قديمي از اخلاق قدما نيز بهره مند شوند در هنگام نواختن قطعاتشان ضمن آرامش و تسلط به بيننده هم اجازه مي دهند که جزئييات قطعات را بشنوند و در حواشي گم نشوند .

موسيقي هنري شنيداري است ! ولي استيل صحيح نوازندگي و زيبايي دستان و حتي حرکات خواننده در کنسرت ها و کارهاي تصويري تاثير جدي روي مخاطب جدي و خواص موسيقي مي گذارد . مخصوصا در موسيقي سنتي ايران که هدف در نهايت تامل در جزئيات و تفکر در پديده هاي پيرامون ماست که ضمن شور و پويايي که دارد آرامشي بي نظيري را نيز به همراه دارد .

امثال محمد رضا لطفي ، داريوش طلايي ، مجيد کياني ، پرويز مشکاتيان ، فرامرز پايور ، محمد رضا شجريان و بسياري ديگر آرامش خاصي را روي صحنه به بيننده منتقل مي کنند.

برخي اوقات حرکات خواننده يا نوازنده آنقدر زياد است و بي ارتباط با اجرا که بيننده متفکر موسيقي شناس را آزار مي دهد . اولا استيل صحيح در کيفيت صدا گيري از ساز اثر مي گذارد . دوما ديگراني هستند که همين قطعات را بدون تکان و با آرامش اجرا مي کنند .

هيچ کس هم به اندازه کساني که در موسيقي ما روي صحنه با حرکاتشان تنش ايجاد مي کنند ضرر نمي کند . خستگي ناشي از حرکات اضافي در سرعت بالا در قطعات پيچيده نوازندگان چيره دست ساز هاي مختلف ضمن پايين آوردن کيفيت کارها موجب پرتنش شدن کار و دور کردن بيننده و شنونده حرفه اي موسيقي مي شود .

در تکنوازي ساز هاي کوبه اي فکر مي کنم رعايت اين نکته بسيار حائز اهميت است .

چون گرفتن پوست ، ضربه روي چوب ، کشيدن حلقه روي چوب و ... که في ذاته جلف نيستند  مي توانند مايه پستي کار شوند ، بهمن رجبي در معدود قطعاتش که از گرفتن چوب يا ضربه روي چوب استفاده کرده است گاهي به شوخي آن را استفاده بهينه از شارلاتانيسم ! عنوان مي کند .

در اين جا يک نمونه تصويري از قطعات ايشان که با استفاده از گرفتن پوست اجرا مي شود را قرار مي دهم.

قطعه اي تصويري از بهمن رجبي (اجرا در فرهنگ سراي بهمن 1373)

گر بدين سان زيست بايد پست

با سلام

چندی پیش تصنیفی از قمر را در وبلاگ قرار دادم در خواست کردم اگر کسی از وی فایلی دارد برایمان بفرسد . دوست عزیزمان آقای محمد اشرافی لطف کردند و قطعاتی از قمر را برایمان فرستادند که در قسمت های کوچکتری آنها را برای دان لود آماده کردیم . ضمن تشکر از آقای اشرافی امیدوارم از قطعات زیر (که بیشتر برای من جنبه آموزشی دارند )لذت ببرید .

آواز ماهور

آواز دلکش و عراق

تصنیف امان از این دل که داد

در آمد شور اقبال همراه با تارعلي اکبرخان شهنازي

* منابع : سرگذشت موسيقي ايران و جلد کاست آوازهاي اقبال آذر از موسسه ماهور

 اگر آرشيو مقالات روزنامه ها در باره اخبار و اتفاقات فرهنگي کشور در چند سال اخير بخوانيم متوجه حضور و و جود انگشت شمار صاحبان هنر در داخل کشور هستيم . سياست هاي غلط  فرهنگي آموزش و پرورش و تلويزيون جمهوري اسلامي در هر زمينه هنري سوهان روح هنرمندان راستين اين مرز و بوم شدند و نتيجه ناکامي هنرمندان در ازاي تلاش و کوشش دوره اي ايشان بوده است .

يعني چه در تاتر و سينما چه در فرش و نقاشي و چه در موسيقي ما نوابغي ظهور کردند که در دوره اي با انگيزه اي ستوندني در صحنه وارد شده اند و ساخته اند و در راه پخش آن مبارزه کردند و از نفس افتاده و خانه نشين شده اند . در اين بين صاحبان اثر و مخاطبان بيشترين ضرر و سازمان هاي تصميم گيرنده بيشترين سود را کرده اند . ادبيات ما امکانات زيادي را از نثر گرفته تا نظم به منتقدين مي دهد و فلسفه و عرفان و علوم معرفتي و هنر ايران زمين و اسطوره هاي ما همه و همه مخاطب را بينا و شنوا کرده و مشکل پسند مي کند .

از جهتي روزگاري که دو نسل مديريتي در نظام فعلي براي ما ساخته اند بسيار مناسب براي پرورش نوابغ و تاريخ سازان است . چنان که حکومت امير مبارزالدين خدمتي تاريخي به ايران زمين کرد! چون تلاطمات اجتماعي زمان حافظ او را چنان پخته کرد که ابيات وي هنوز پس از گذر قرن ها از شاخص زمان براي ما کاربرد هاي فراواني دارد .  يعني هنوز بسياري از غزليات حافظ که پايه اجتماعي و سياسي دارند فرياد به نظم آورده شده ما است که قرن ها پيش از ما سروده شده و براي استفاده ما آماده است . شايد اين سياست فرهنگي محتسب امروز که ما مبتلاييم براستي براي حفظ آثار قديمي است تا تر و تازگي خود را از دست ندهد ! يعني از دهه سوم هجري به بعد در آثار فردوسي ، خاقاني ، مولوي ، حافظ ، سعدي و بقيه شعرا هرجا از درد و رنج مسائل اجتماعي سخني به ميان آمده است آينه امروز ماست !

و اين خود هنريست . پديده هاي زيادي را نمي توان نام برد که اين همه سال قرص و محکم انسان را همراهي کرده باشند و حتي تا اين حد گسترش يافته باشند . شايد اين امر به جز همت دولت مردان ميسر نباشد .

در چنين شرايطي تيشه به ريشه هنر اين مملکت زدن از جانب صاحبان قدرت و برخي به ظاهر اهل هنر(که مانند دو خط موازي است ) ادامه راه  را براي اهل هنر نا پيمودني مي نماياند.

برخي اهالي موسيقي سنتي به اسم خلاقيت و نوآوري و کارهاي تلفيقي و پيوند فرهنگي در پي قلمه زدن درخت تنومند موسيقي سنتي ايران با شاخه اي بي مايه از درختي نوپا هستند که از نشناختن ريشه هاي موسيقي ايراني نشات مي گيرد و صاحب منصباني بعد از محدود کردن موسيقي ايراني و توهين هايي پياپي امروز بخشي از آن را حرام اعلام مي کنند . شايد دو مقاله جداگونه لازم باشد تا به دو مطلب بالا بپردازيم ولي به دومي در اين مقال بسنده مي کنيم :

حرام و حلال دو واژه آشنا هستند . شناخت در رابطه با هر پديده ايي راه نقد را هموار مي سازد . موسيقي سنتي ايران بر مبناي پايه هاي معرفتي مشترکي با ديگر هنرهاي ايراني در هزارراه ساليان توسط هنرمنداني که عمر خود را در اين راه گذاشته اند راه خود را پيدا کرده و شکل گرفته است . ساختار محکم موسيقي سنتي ايران و ظرفيت هاي نامحدود آن در سالهاي طولاني ثابت کرده است که نياز هنرجويان راستين خود را در هر زمان براورده مي کند . کما اين که درست در زماني که بعضي در پي تلفيق و ساختار شکني هستند برخي ديگر با شناخت ساختارهاي منطقي کنوني و استفاده به جا از آنها آثار جاوداني را خلق کرده اند . همنشين بودن موسيقي ايراني با شعر و کلام و ادبيات اين مرز و بوم حلقه اي نا گسستني ايجاد کرده است که جاي جاي تاريخ ايران مردم را همراهي کرده است .

تصنيف هاي عارف شيدا امير جاهد و آهنگسازان معاصر آينه زندگي و تلاطمات اجتماعي مردم ايران در دوره هاي گوناگون است . همنشيني اين موسيقي با علوم مذهبي و فلسفه شرق و جملات و نقش بندي هاي آن و علم زيبا شناختي که به مخاطب منتقل مي کند از ويژگي هاي بي رقيب اين موسيقي است . حرام دانستن بخشي از موسيقي سنتي ما حرام دانستن بخشي از مليت ماست که در اين سالها به آن اسرار ورزيده شده است .

مثال واضح تر بررسي موسيقي مذهبي در ايران است . هرجا آبرويي از اين موسيقي مذهبي مشاهده مي شود و سراغ داريم مستقيم وامي است ازموسيقي سنتي ما . اذان روحاني امت شيعه در بيات ترک و ربنا مثال هاي واضحي است  که که اگر موسيقي مذهبي شيعه آبرويي دارد در اين دو قله است که مستقيما از موسيقي سنتي ايران مي آيد نه صرفا از جانب خواننده اثر!

جايي که صرفا برداشت مذهبي ها از موسيقي را مي شنويم مثلا در عزاداري ها و جشن ها ديگر قابل نقد هم نيست چون قابل گوش کردن نيست .

چطور اين موسيقي حرام است ؟؟

شکل و شمايل سازهاي ايراني سادگي و بي آلايش آنها و طبيعي بودن آنها همه و همه وقتي در کنار نواي آنها قرار مي گيرد مويد معرفت اين موسيقي است . بيننده تلويزيون اين مملکت از ديدن اين ساز هم محروم است !

او در خيابان و ساز فروشي ها و در خانه خود و دوستانش در کنسرت ها سازها را مي بيند و از خدا هم روي برنمي گرداند . مگر مشکل از آنتن هاي تلويزيوني باشد که از سازهاي چندين و چند ساله ما شيطاني مي سازد که بايد مخاطب را از شر آن در امان نگاه داشت . مشکل اصلي با نوازنده است که پشت گلدون قايم شده و ساز مي زند . همين تصميم کافي بود تا ارتباط مخاطبان جدي موسيقي ايران با هنرمندان درجه يک کشور از طريق اين رسانه به ظاهر ملي قطع شود . چنين هنرمندانه آنها خانه نشين شده اند . آنها که با بودجه شخصي کارهايشان را تهيه و پخش کردند!

در عوض برنامه هاي موسيقي تلويزيون که نه مخاطب حرفه اي دارد نه مجري با صلاحيت و نه مهماني که حرفي براي مخاطبان موسيقي داشته باشد وقت عوام مردم را پر کرده و سليقه ها را تغيير داده است . سازها جملاتي ناقص را از پشت گلدون اجرا مي کنند و خواننده که حالي عرفاني دارد نقص وي را تکميل مي کند . اين نمونه اي از موسيقي حلال ايراني است . بعد اهالي درجه يک موسيقي کشور يا خانه نشينند و ملول از اوضاي جامعه يا در خارج از ايران به تدريس مشغولند .

معرفت و زيباشناختي موسيقي سنتي ايران آنقدر گفتني دارد که نمي توان همه را ناديده گرفت مگر ناديده بگيريم . مثلا همراهي سه تار با سازهاي الکترونيکي که در بيل برد ها تبليغ مي شد حلال است ولي هنرمندان درجه يک کشور وجاهت لازم براي حمايت را ندارند .

در چنين شرايطي فقط مخاطبان پايبند به موسيقي سنتي ايران مي توانند با جمايت بجا و بالا بردن آگاهي و شناخت خود نسبت به اين موسيقي تا حدي حرمت اين موسيقي را حفظ کنند تا دائم در خطر نباشد !

البته بايد ديد نظامياني هنردوست که امروز سياست هاي فرهنگي و هنري کشور را تدوين مي کنند فردا اخبار را چگونه متشنج مي کنند .

بايد ديد هنوز هم موسيقي عزاداري و جشن هاي مذهبي در ايران که عربده اي روحاني است حلال و موسيقي سنتي ما که چکيده اي از خلوص و مباني زيبا شناختي بشر است حرام قلم داد مي شود يا نه .

موسيقي ايراني برداشتي است متعالي از طبيعت وصف ناشدني بکر ايراني که خالق هستي چنين زيبا و هماهنگ مانند نغماتي پر مايه نواخته است . که رايگان به ما داده شده و ما براي نابود کردن آن بسيار خرج مي کنيم ! چنين برداشتي چطور حرام قلمداد مي شود ؟ بنا به چه تعهدي و در دفاع از چه و با چه جايگزيني ؟

با سلام

پس از اظهار نظرات  دوستان سياه مشق به مطلب حديث آرزومندي و گروه عارف ، آوا مشکاتيان فرزند پرويز مشکاتيان را در جريان اظهار محبت دوستان به گروه عارف و حديث آرزومندي آن ها گذاشتيم که متن جواب آوا مشکاتيان به خوانندگان سياه مشق چنين است :

با درود به همه دوستان خوبم

از عشق و لطف شما به موسيقي سنتي ايران و هنرمندانش سپاس گذارم. شور و شوق شما همواره کم لطفي هاي زمانه را در خاطر هنرمندانمان کم رنگ تر کرده است و اين خود گامي است بزرگ .

من نيز عاشقانه با شما همگام خواهم بود.

با مهر بسيار

آوا مشکاتيان

پاييز 84

سازنده امیر جاهد و خواننده  قمر می باشد.

این اجرای آقای شجریان است که اگر اجرای اصلی را پیدا کنم حتما در اختیار دوستان قرار می دهم.

هزار دستان به چمن

با سلام

ضمن تشکر از نظرات و محبت دوستان بعد از خواندن نظرات مخاطبان سیاه مشق درباره اولین نوشته ام در این بلاگ لازم دیدم  توضیح کوتاهی در باره آن بدهم و آن این که درد دلی بود از جانب یک مخاطب موسیقی . مشکل جدی تر و رایج تر از یک برنامه یا یک شخص خاص می باشد .بحث بر سر مشروعیت دادن به حالاتی دروغین و نمایشی است که اگر از جانب بزرگان و نامداران موسیقی ایران صورت بگیرد نابخشودنی جلوه می کند . اگر نام بزرگانی در ذهن شما بعد از خواندن چند سطر نوشته من نقش می بندد مشکل از راوی نیست مشکل از حادثه ساز است . در آخر چون راه تعادل را بسیار دوست دارم از دوستان متشکر می شوم اگر مانند حمید عزیز با نظراتتان راه من و دیگر نویسندگان سیاه مشق را برای اظهار نظرات دقیق تر و واقع بینانه تر هموار کنید.